SUPLEMEN MINYAK IKAN: REALITI DI SEBALIK KETERUJAAN

 

PENDAHULUAN

Suplemen minyak ikan merupakan antara produk kesihatan yang paling laris di dunia. Ramai yang mengambilnya setiap hari dengan harapan ia dapat melindungi jantung, mengurangkan risiko strok, menurunkan kolesterol dan memanjangkan usia.

Kepercayaan ini sebahagiannya berpunca daripada hakikat bahawa masyarakat yang banyak mengambil ikan berlemak didapati mempunyai kadar penyakit jantung yang lebih rendah. Namun persoalannya, adakah manfaat memakan ikan sama dengan manfaat mengambil kapsul minyak ikan?

Dalam beberapa tahun kebelakangan ini, semakin banyak kajian klinikal berskala besar telah diterbitkan. Keputusannya menunjukkan gambaran yang lebih kompleks daripada apa yang sering dipromosikan oleh industri suplemen.

KANDUNGAN MINYAK IKAN 

Minyak ikan diperoleh daripada ikan laut berlemak seperti salmon, sardin, mackerel dan herring. Komponen utamanya ialah asid lemak omega-3.

Dua jenis omega-3 yang paling penting ialah:

1. EPA (Eicosapentaenoic Acid)

2. DHA (Docosahexaenoic Acid)

Selain itu terdapat juga ALA (Alpha-Linolenic Acid) yang banyak terdapat dalam sumber tumbuhan seperti biji chia, flaxseed dan walnut. Walau bagaimanapun, penukaran ALA kepada EPA dan DHA di dalam badan adalah sangat rendah.

APAKAH ASID LEMAK OMEGA-3 

Omega-3 ialah sejenis lemak tidak tepu yang penting untuk kesihatan manusia. Badan tidak mampu menghasilkannya dalam jumlah mencukupi, maka ia perlu diperoleh daripada makanan.

Omega-3 mempunyai pelbagai fungsi seperti:

1. Membentuk membran sel

2. Menyokong fungsi otak

3. Membantu perkembangan mata janin

4. Terlibat dalam penghasilan bahan anti-radang

5. Membantu fungsi sistem saraf

Ini menjelaskan mengapa omega-3 merupakan nutrien penting. Namun hakikat bahawa sesuatu nutrien itu penting tidak semestinya bermakna pengambilan dalam bentuk suplemen akan memberikan manfaat tambahan kepada semua orang.

APAKAH MANFAAT OMEGA-3 

Berdasarkan kajian saintifik, omega-3 sememangnya mempunyai beberapa manfaat.

Antaranya:

1. Menurunkan paras trigliserida.

Pada dos yang tinggi (2–4 gram sehari), EPA atau gabungan EPA dan DHA boleh mengurangkan trigliserida sebanyak 20–40%.

2. Penting untuk perkembangan otak dan mata bayi semasa kehamilan.

3. Membantu individu yang kurang mengambil ikan.

Namun bagi tujuan mencegah penyakit jantung pada orang ramai, bukti saintifik tidak begitu kukuh seperti yang sering dipercayai.

SUMBER SEMULAJADI ATAU SUPLEMEN

Kajian epidemiologi secara konsisten menunjukkan bahawa individu yang kerap memakan ikan berlemak mempunyai risiko penyakit jantung yang lebih rendah.

Tetapi ini tidak bermakna kapsul minyak ikan memberikan kesan yang sama.

Ikan bukan sekadar mengandungi omega-3. Ia juga membekalkan protein berkualiti tinggi, vitamin D. selenium, iodin dan pelbagai nutrien lain.

Di samping itu, orang yang gemar makan ikan biasanya juga mengamalkan gaya hidup yang lebih sihat secara keseluruhan.

Oleh itu, manfaat kesihatan yang diperhatikan mungkin datang daripada keseluruhan corak pemakanan, bukannya hanya omega-3 semata-mata.

Atas sebab ini, kebanyakan garis panduan antarabangsa lebih menggalakkan pengambilan 2–3 hidangan ikan berlemak seminggu berbanding bergantung kepada suplemen.

APA KATA KAJIAN KLINIKAL

Kajian REDUCE-IT

Kajian REDUCE-IT mendapat perhatian besar apabila melaporkan pengurangan kira-kira 25% kejadian penyakit kardiovaskular dalam kalangan pesakit berisiko tinggi yang menerima 4 gram EPA tulen (icosapent ethyl) setiap hari.

Bagaimanapun terdapat kontroversi.

Kumpulan kawalan dalam kajian ini menerima mineral oil, bukannya plasebo yang benar-benar neutral. Mineral oil didapati meningkatkan LDL dan penanda keradangan dalam kumpulan kawalan. Ini menimbulkan persoalan sama ada manfaat EPA kelihatan lebih besar daripada keadaan sebenar.

Walaupun begitu, ubat icosapent ethyl masih mempunyai tempat dalam rawatan pesakit tertentu, khususnya mereka yang mempunyai trigliserida tinggi walaupun sudah mengambil statin.

Kajian STRENGTH

Kajian STRENGTH menggunakan formulasi omega-3 yang berbeza dan membandingkannya dengan minyak jagung sebagai plasebo.

Keputusannya amat berbeza.

Tiada pengurangan kejadian penyakit jantung ditemui, malah kajian dihentikan lebih awal kerana tiada manfaat yang jelas.

Kajian VITAL

Kajian VITAL melibatkan hampir 26,000 peserta yang mengambil 1 gram minyak ikan biasa setiap hari.

Keputusannya menunjukkan:

Tiada pengurangan signifikan terhadap serangan jantung, strok atau kematian akibat penyakit kardiovaskular.

Ini merupakan antara bukti paling kukuh bahawa dos biasa suplemen minyak ikan yang dijual di pasaran tidak memberikan perlindungan jantung kepada populasi umum.

Kajian Pengimejan Arteri Koronari

Beberapa kajian menggunakan CT angiografi dan teknik pengimejan lain turut menunjukkan bahawa suplemen minyak ikan tidak memperlahankan pembentukan plak aterosklerosis secara konsisten.

Ini penting kerana plak aterosklerosis merupakan punca utama serangan jantung.

KUALITI SUPLEMEN 

Satu lagi isu yang sering diabaikan ialah pengoksidaan minyak ikan.

Omega-3 mudah rosak apabila terdedah kepada haba, cahaya dan oksigen.

Beberapa ujian bebas mendapati sebahagian produk komersial mengandungi minyak yang telah teroksida melebihi had yang disyorkan.

Minyak yang telah teroksida bukan sahaja mungkin kehilangan manfaatnya, malah berpotensi meningkatkan tekanan oksidatif dan keradangan. Walaupun bukti klinikal terhadap kesan mudarat ini masih terhad, isu kualiti produk tidak boleh dipandang ringan.

SIAPA YANG MASIH MENDAPAT MANFAAT

Ini tidak bermakna semua produk omega-3 tidak berguna.

Sesetengah pesakit masih mendapat manfaat, contohnya:

1. Pesakit dengan trigliserida yang sangat tinggi

2. Pesakit berisiko kardiovaskular tinggi yang memenuhi kriteria tertentu

3. Mereka yang diberi preskripsi icosapent ethyl oleh doktor

Namun keadaan ini berbeza daripada mengambil kapsul minyak ikan biasa yang dibeli di farmasi atau pasar raya.

KESIMPULAN

Omega-3 merupakan nutrien penting untuk kesihatan. Namun, bukti saintifik semasa menunjukkan bahawa mengambil suplemen minyak ikan biasa pada dos 1 gram sehari tidak terbukti mengurangkan risiko penyakit jantung dalam populasi umum.

Bagi kebanyakan orang, strategi yang terbukti lebih berkesan ialah berhenti merokok, mengawal tekanan darah, mengawal diabetes, mengambil statin apabila diperlukan, bersenam secara berkala, mengekalkan berat badan ideal dan mengamalkan pemakanan sihat termasuk mengambil ikan berlemak 2–3 kali seminggu.

Suplemen tidak seharusnya dianggap sebagai pengganti gaya hidup sihat atau rawatan yang telah terbukti berkesan.

Akhir sekali, jangan menilai sesuatu suplemen hanya berdasarkan iklan, testimoni atau popularitinya. Nilailah berdasarkan bukti saintifik yang berkualiti.

Dato' Dr.Rushdan Noor

RUJUKAN

Bhatt DL, et al. Cardiovascular Risk Reduction with Icosapent Ethyl for Hypertriglyceridemia. New England Journal of Medicine. 2019.

Nicholls SJ, et al. Effect of High-Dose Omega-3 Fatty Acids vs Corn Oil on Major Cardiovascular Events (STRENGTH Trial). JAMA. 2020.

Manson JE, et al. Marine n−3 Fatty Acids and Prevention of Cardiovascular Disease (VITAL Trial). New England Journal of Medicine. 2019.

Oikawa S, et al. RESPECT-EPA Trial. Circulation. 2024.

American Heart Association. Fish and Omega-3 Fatty Acids. Scientific Statement.

European Society of Cardiology (ESC). Guidelines on Cardiovascular Disease Prevention.

National Institutes of Health (NIH). Office of Dietary Supplements. Omega-3 Fatty Acids Fact Sheet for Health Professionals.

KOLESTEROL DAN KESIHATAN SALURAN DARAH : JANGAN HANYA LIHAT SATU NOMBOR

 

Pendahuluan

Ramai yang menyangka bahawa keputusan ujian kolesterol sudah memadai untuk menentukan sama ada seseorang berisiko mendapat serangan jantung atau strok. Hakikatnya, sains perubatan kini menunjukkan bahawa kesihatan saluran darah jauh lebih kompleks daripada sekadar melihat paras kolesterol.

Kolesterol LDL masih penting, tetapi ia hanyalah sebahagian daripada keseluruhan gambaran. Faktor lain seperti Apolipoprotein B (ApoB), Apolipoprotein A (ApoA), trigliserida, keradangan (inflammation), rintangan insulin, tekanan oksidatif, genetik dan gaya hidup turut memainkan peranan besar.

Kolesterol Bukan Musuh

Kolesterol sering dianggap sebagai "penjahat", sedangkan tubuh kita sangat memerlukannya.

Kolesterol digunakan untuk:

• Membina membran setiap sel badan.
• Menghasilkan hormon seperti testosteron dan estrogen.
• Menghasilkan vitamin D.
• Membentuk asid hempedu yang membantu pencernaan lemak.

Masalah bukanlah kolesterol itu sendiri, tetapi apabila lipoprotein yang membawanya mula merosakkan dinding saluran darah.

Apakah LDL?

LDL (Low Density Lipoprotein) sering dipanggil kolesterol jahat.

Sebenarnya LDL bukan kolesterol, tetapi kenderaan yang membawa kolesterol ke seluruh badan.

Apabila terlalu banyak LDL memasuki dinding arteri, ia boleh terperangkap dan mengalami proses pengoksidaan. Keadaan ini mencetuskan keradangan yang akhirnya membawa kepada pembentukan plak aterosklerosis.

Mengapa ApoB Semakin Mendapat Perhatian?

Setiap zarah LDL membawa satu molekul ApoB.

Ini bermakna ujian ApoB menganggarkan berapa banyak zarah lipoprotein yang berpotensi merosakkan saluran darah, bukannya hanya jumlah kolesterol yang dibawa.

Bayangkan dua lori membawa pasir.

• Lori pertama membawa muatan yang besar tetapi hanya mempunyai sedikit lori.
• Lori kedua membawa muatan kecil tetapi jumlah lorinya sangat banyak.

Walaupun jumlah pasir adalah sama, lebih banyak lori bermakna lebih banyak peluang berlaku kesesakan dan kemalangan.

Begitu juga dengan saluran darah. Lebih banyak zarah LDL (ApoB tinggi), lebih besar peluang zarah tersebut memasuki dinding arteri.

LDL dan ApoB: Apa Bezanya?

Secara ringkas:

• LDL-C memberitahu berapa banyak kolesterol yang dibawa.
• ApoB memberitahu berapa banyak zarah yang membawa kolesterol tersebut.

Dua orang boleh mempunyai bacaan LDL yang sama tetapi bacaan ApoB yang berbeza.

Individu yang mempunyai ApoB lebih tinggi lazimnya mempunyai risiko penyakit jantung yang lebih tinggi kerana jumlah zarah aterogeniknya lebih banyak.

Apakah ApoA?

Jika ApoB mewakili zarah yang boleh meningkatkan risiko aterosklerosis, ApoA-I pula ialah protein utama pada HDL (High Density Lipoprotein), iaitu "kolesterol baik".

HDL membantu mengangkut kolesterol berlebihan keluar daripada dinding saluran darah untuk dibawa ke hati dan disingkirkan daripada badan.

Paras ApoA yang tinggi biasanya menunjukkan fungsi HDL yang lebih baik.

Sesetengah pakar turut menggunakan nisbah ApoB kepada ApoA (ApoB/ApoA ratio) sebagai petunjuk keseimbangan antara faktor yang meningkatkan risiko dan faktor yang melindungi saluran darah.

Bagaimana Pula Dengan Trigliserida?

Trigliserida ialah sejenis lemak yang menjadi sumber tenaga kepada badan.

Paras trigliserida yang tinggi sering dikaitkan dengan:

• Rintangan insulin
• Diabetes
• Obesiti
• Pengambilan gula dan karbohidrat berlebihan

Apabila trigliserida tinggi dan HDL rendah, seseorang lebih berkemungkinan mempunyai zarah LDL yang kecil dan padat (small dense LDL) yang lebih mudah memasuki dinding saluran darah.

Keradangan: Pencetus Sebenar

Ramai pakar kini menganggap penyakit saluran darah bukan sekadar penyakit kolesterol tetapi juga penyakit keradangan kronik.

Apabila zarah LDL yang terperangkap mengalami pengoksidaan, sistem imun menganggapnya sebagai benda asing lalu mencetuskan keradangan.

Keradangan inilah yang menyebabkan:

• pembentukan plak,
• plak semakin membesar,
• plak menjadi tidak stabil,
• akhirnya pecah dan menyebabkan serangan jantung atau strok.

Kolesterol boleh diibaratkan sebagai bahan api, manakala keradangan ialah percikan api yang mencetuskan kebakaran.

Faktor Lain Yang Mempengaruhi Risiko

Selain LDL dan ApoB, doktor juga akan menilai faktor lain seperti:

• Lipoprotein(a) [Lp(a)] – faktor genetik yang meningkatkan risiko penyakit jantung.
• hs-CRP – penanda keradangan dalam badan.
• Paras gula darah dan HbA1c – menunjukkan kawalan diabetes.
• Tekanan darah.
• Merokok.
• Obesiti, terutama lemak di bahagian abdomen.
• Aktiviti fizikal.
• Pemakanan.
• Tidur yang mencukupi.
• Tekanan emosi yang berpanjangan.
• Sejarah penyakit jantung dalam keluarga.

Semua faktor ini saling mempengaruhi risiko penyakit kardiovaskular.

Mengapa LDL Masih Menjadi Keutamaan?

Walaupun ApoB dianggap penanda yang lebih tepat dalam banyak keadaan, garis panduan antarabangsa masih menggunakan LDL sebagai sasaran utama rawatan.

Ini kerana:

• ujian LDL lebih murah dan mudah diperoleh,
• hampir semua kajian besar mengenai ubat statin menggunakan LDL sebagai sasaran,
• menurunkan LDL terbukti mengurangkan risiko serangan jantung dan strok.

Namun, apabila seseorang mempunyai diabetes, obesiti, sindrom metabolik atau trigliserida tinggi, ujian ApoB boleh memberikan maklumat tambahan yang lebih tepat.

Apakah Yang Patut Kita Lakukan?

Matlamat utama bukan sekadar menurunkan satu nombor dalam keputusan darah tetapi mengurangkan keseluruhan risiko penyakit jantung.

Caranya termasuk:

• berhenti merokok,
• mengawal tekanan darah,
• mengawal diabetes,
• menurunkan berat badan jika berlebihan,
• mengamalkan pemakanan seimbang seperti diet Mediterranean atau DASH,
• melakukan aktiviti fizikal secara berkala,
• mendapatkan tidur yang mencukupi,
• mengurangkan stres,
• mengambil ubat yang diberikan doktor apabila diperlukan.

Kesimpulan

Kesihatan saluran darah tidak ditentukan oleh satu bacaan sahaja. LDL, ApoB, ApoA, trigliserida, gula darah, keradangan, tekanan darah, genetik dan gaya hidup semuanya saling berkait.

LDL masih merupakan faktor risiko yang penting dan perlu dikawal. Namun, jika kita hanya memberi perhatian kepada satu nombor tanpa melihat keseluruhan keadaan kesihatan, kita mungkin terlepas faktor lain yang sama penting.

Pendekatan moden dalam pencegahan penyakit jantung ialah melihat keseluruhan gambaran, bukan sekadar keputusan kolesterol. Dengan memahami semua faktor ini dan mengamalkan gaya hidup sihat, risiko penyakit jantung dan strok dapat dikurangkan dengan lebih berkesan.

Dato' Dr.Rushdan Noor

STATIN DAN RISIKO DEMENTIA : BUKTI TERBARU DAN TERBESAR SETAKAT INI

Statin merupakan ubat yang digunakan secara meluas untuk menurunkan paras kolesterol dan mengurangkan risiko serangan jantung serta strok. 

Namun sejak beberapa tahun kebelakangan ini, timbul persoalan sama ada statin turut memberi kesan terhadap kesihatan otak, khususnya dalam mengurangkan risiko demensia dan penyakit Alzheimer.

Satu systematic review dan meta-analisis yang diterbitkan pada tahun 2025 telah menghimpunkan 55 kajian pemerhatian melibatkan lebih 7 juta peserta bagi menilai persoalan ini. Ini adalah kajian meta-analisis terbesar setakat ini mengenai hubungan statin dan dementia.

Hasil kajian menunjukkan bahawa penggunaan statin dikaitkan dengan pengurangan risiko dementia sebanyak 14% berbanding individu yang tidak mengambil statin (HR 0.86; 95% CI 0.82–0.91). Risiko penyakit Alzheimer pula didapati berkurang sebanyak 18% (HR 0.82; 95% CI 0.74–0.90).

Menariknya, kesan perlindungan ini didapati lebih ketara dalam kalangan pesakit diabetes jenis 2, mereka yang mengambil statin melebihi tiga tahun, serta dalam populasi Asia. Analisis juga menunjukkan rosuvastatin mempunyai hubungan paling kuat dengan pengurangan risiko demensia berbanding statin lain.

Bagaimanakah statin mungkin membantu? Walaupun mekanismanya masih belum dipastikan sepenuhnya, statin dipercayai dapat mengurangkan keradangan dan tekanan oksidatif, memperbaiki fungsi salur darah otak, mengurangkan risiko strok, serta mungkin mempengaruhi metabolisme protein beta-amyloid yang dikaitkan dengan penyakit Alzheimer.

Walau bagaimanapun, dapatan ini perlu ditafsirkan dengan berhati-hati. Semua kajian yang dianalisis ialah kajian pemerhatian (observational studies). Ini bermaksud kajian tersebut hanya menunjukkan hubungan (association) dan tidak semestinya membuktikan ada hubungan sebab-akibat (causation). Masih terdapat kemungkinan faktor lain seperti gaya hidup, tahap kesihatan dan akses kepada rawatan turut mempengaruhi keputusan.

Oleh itu, statin tidak sepatutnya dimulakan semata-mata untuk mencegah dementia berdasarkan bukti yang ada pada masa ini. Sebaliknya, statin perlu terus digunakan mengikut indikasi yang telah terbukti, iaitu untuk mengurangkan risiko penyakit kardiovaskular. Jika akhirnya kajian klinikal rawak (RCT) mengesahkan manfaat terhadap demensia, ia akan menjadi satu manfaat tambahan yang amat dialu-alukan.

Kesimpulannya, kajian ini memberikan berita yang menggalakkan. Selain melindungi jantung dan salur darah, statin mungkin turut membantu melindungi otak dan ia menolak dakwaan statin meningkatkan risiko dementia.  Namun, lebih banyak kajian berkualiti tinggi masih diperlukan sebelum kita boleh membuat kesimpulan bahawa statin benar-benar mencegah demensia.

Dato'Dr.Rushdan Noor

22hb Julai 2026

RUJUKAN

Westphal Filho, F. L., Moss Lopes, P. R., de Almeida, A. M., Sano, V. K. T., Tamashiro, F. M., Gonçalves, O. R., de Moraes, F. C. A., Kreuz, M., Kelly, F. A., & Feitoza, P. V. S. (2025). Statin use and dementia risk: A systematic review and updated meta-analysis. Alzheimer's & Dementia: Translational Research & Clinical Interventions, 11(1), e70039. https://doi.org/10.1002/trc2.70039

Pautan artikel penuh (Open Access): https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11736423/

LDL BESAR ATAU LDL KECIL ATAU JUMLAH LDL: YANG MANA LEBIH PENTING ?

 

Sejak kebelakangan ini, semakin ramai bercakap tentang saiz partikel LDL. Ada yang mendakwa jika LDL kita terdiri daripada partikel yang besar, maka tidak perlu bimbang walaupun bacaan LDL tinggi. Sebaliknya, hanya LDL yang kecil dan padat sahaja dikatakan berbahaya.

Kenyataan ini kedengaran meyakinkan, tetapi adakah ia benar? Atau adakah ia hanya separuh benar?

Jawapannya ialah saiz partikel LDL memang ada kepentingannya, tetapi bukan faktor yang paling penting.

Ramai orang mengenali LDL sebagai "kolesterol jahat". Sebenarnya, LDL bukanlah kolesterol. LDL ialah sejenis lipoprotein, iaitu kenderaan yang membawa kolesterol di dalam aliran darah. Kenderaan ini datang dalam pelbagai saiz. Ada yang kecil dan padat (small dense LDL), ada yang lebih besar dan ringan (large buoyant LDL).

Kajian mendapati bahawa LDL yang kecil dan padat lebih mudah menembusi lapisan dalam salur darah. Ia juga lebih mudah mengalami proses pengoksidaan (oxidation), menjadikannya lebih berpotensi menyumbang kepada pembentukan plak aterosklerosis.

Ini tidak bermakna LDL yang besar adalah "selamat" atau tidak boleh menyebabkan penyakit jantung.

Bayangkan dua lori yang membawa muatan ke sebuah gudang. Ada lori kecil dan ada lori besar. Persoalan yang lebih penting bukan sekadar saiz lori, tetapi berapa banyak lori yang memasuki gudang itu setiap hari. Semakin banyak lori yang masuk, semakin sesak gudang tersebut.

Begitu juga dengan LDL.

Apa yang lebih menentukan risiko ialah berapa banyak partikel LDL yang beredar di dalam darah, bukannya semata-mata sama ada partikelnya besar atau kecil.

Inilah sebabnya ramai pakar kini memberi perhatian kepada Apolipoprotein B (ApoB). Setiap satu partikel LDL mengandungi satu molekul ApoB. Oleh itu, paras ApoB memberikan anggaran yang baik tentang jumlah sebenar partikel LDL yang beredar.

Lebih banyak partikel LDL bermakna lebih banyak peluang partikel tersebut memasuki dinding arteri dan memulakan proses pembentukan plak.

Sebab itu, dua orang yang mempunyai bacaan LDL-C sebanyak 4.0 mmol/L mungkin mempunyai risiko yang berbeza. Seorang mungkin mempunyai bilangan partikel LDL yang jauh lebih banyak berbanding seorang lagi walaupun bacaan LDL-C mereka sama.

Saiz partikel LDL biasanya berkait rapat dengan keadaan metabolik seseorang. Individu yang mengalami obesiti, diabetes, rintangan insulin, trigliserida tinggi atau HDL yang rendah lebih cenderung mempunyai LDL yang kecil dan padat.

Namun, semua maklumat ini selalunya sudah dapat dikesan melalui ujian darah rutin. Dalam kebanyakan keadaan, doktor tidak perlu mengukur saiz partikel LDL secara khusus untuk membuat keputusan rawatan.

Malah, garis panduan utama dunia seperti American College of Cardiology (ACC), American Heart Association (AHA), European Society of Cardiology (ESC) dan Canadian Cardiovascular Society tidak mengesyorkan pemeriksaan saiz partikel LDL secara rutin bagi menilai risiko penyakit jantung.

Sebaliknya, mereka lebih menumpukan kepada faktor yang mempunyai bukti saintifik yang lebih kukuh, antaranya:

• Paras LDL-C.

• Paras non-HDL cholesterol.

• Paras ApoB, khususnya bagi individu berisiko tinggi atau yang mempunyai diabetes dan sindrom metabolik.

• Lipoprotein(a) [Lp(a)] yang biasanya memadai diperiksa sekali seumur hidup.

• Faktor risiko lain seperti merokok, tekanan darah tinggi, diabetes, obesiti, umur dan sejarah keluarga.

Dalam dunia perubatan, kita perlu membezakan antara faktor yang berkaitan dengan risiko dan faktor yang benar-benar membantu membuat keputusan rawatan.

Saiz partikel LDL memang mempunyai hubungan dengan penyakit jantung. Namun, hubungan itu tidak bermakna ia lebih penting daripada jumlah partikel LDL atau paras LDL-C. Setelah mengambil kira faktor-faktor lain seperti ApoB dan LDL-C, nilai tambahan yang diberikan oleh ukuran saiz partikel LDL adalah agak kecil bagi kebanyakan pesakit.

Justeru, jangan mudah terpengaruh dengan dakwaan bahawa "LDL besar tidak berbahaya" atau "tidak perlu makan ubat kerana partikel LDL saya besar."

Hakikatnya, jika jumlah partikel LDL masih tinggi, risiko pembentukan plak dalam salur darah tetap meningkat, tanpa mengira sama ada partikelnya besar atau kecil.

Kesimpulannya, saiz partikel LDL hanyalah sebahagian daripada keseluruhan gambaran. Yang lebih penting ialah jumlah partikel LDL yang beredar, paras LDL-C, ApoB serta kawalan semua faktor risiko penyakit kardiovaskular.

Dalam perubatan, kita tidak seharusnya terlalu menumpukan perhatian kepada satu ukuran sehingga mengabaikan gambaran yang lebih besar. Akhirnya, matlamat kita bukan sekadar mendapatkan keputusan ujian yang kelihatan cantik, tetapi mengurangkan risiko serangan jantung dan strok berdasarkan bukti saintifik yang kukuh.

Dato' Dr. Rushdan Noor

20 hb Julai 2026

RUJUKAN

1. Blumenthal RS, Morris PB, Gaudino M, et al. 2026 ACC/AHA/AACVPR/ABC/ACPM/ADA/AGS/APhA/ASPC/NLA/PCNA Guideline on the Management of Dyslipidemia. Journal of the American College of Cardiology. 2026. (Garis panduan ini menyatakan bahawa ujian lanjutan lipoprotein seperti saiz partikel LDL tidak disyorkan secara rutin, manakala ApoB boleh dipertimbangkan dalam keadaan tertentu.)

2.Sniderman AD, Dufresne L, Pencina KM, Bilgic S, Thanassoulis G, Pencina MJ. Discordance Among ApoB, Non–HDL-C, and Triglycerides: Implications for Cardiovascular Prevention. European Heart Journal. 2024. (Menjelaskan bahawa bilangan partikel aterogenik yang diwakili oleh ApoB lebih rapat dengan risiko aterosklerosis berbanding kandungan kolesterol semata-mata.)

3.Ference BA, Ginsberg HN, Graham I, et al. Low-density lipoproteins cause atherosclerotic cardiovascular disease. 1. Evidence from genetic, epidemiologic, and clinical studies. A consensus statement from the European Atherosclerosis Society Consensus Panel. European Heart Journal. 2017;38(32):2459–2472.

4.Mach F, Baigent C, Catapano AL, et al. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk. European Heart Journal. 2020;41(1):111–188.

5.Grundy SM, Stone NJ, Bailey AL, et al. 2018 AHA/ACC/AACVPR/AAPA/ABC/ACPM/ADA/AGS/APhA/ASPC/NLA/PCNA Guideline on the Management of Blood Cholesterol. Circulation. 2019;139:e1082–e1143.

6.Ip S, Lichtenstein AH, Chung M, et al. Systematic Review: Association of Low-Density Lipoprotein Subfractions With Cardiovascular Outcomes. Annals of Internal Medicine. 2009;150(7):474–484. (Menyimpulkan bahawa bukti sedia ada belum menyokong penggunaan rutin ujian subfraksi LDL dalam amalan klinikal.)

7.Mora S, Szklo M, Otvos JD, et al. LDL particle subclasses, LDL particle size, and carotid atherosclerosis in the Multi-Ethnic Study of Atherosclerosis (MESA). Atherosclerosis. 2007;192(1):211–217.

8.Sniderman AD, Williams K, Contois JH, et al. A Meta-analysis of Low-Density Lipoprotein Cholesterol, Non–High-Density Lipoprotein Cholesterol, and Apolipoprotein B as Markers of Cardiovascular Risk. Circulation: Cardiovascular Quality and Outcomes. 2011;4:337–345.

9.Ministry of Health Malaysia. Clinical Practice Guidelines: Management of Dyslipidaemia 2023 (6th Edition). Kuala Lumpur: Academy of Medicine Malaysia, Malaysian Society of Atherosclerosis, Ministry of Health Malaysia; 2023.

10.Nordestgaard BG, Chapman MJ, Ray K, et al. Lipoprotein(a) as a cardiovascular risk factor: current status. European Heart Journal. 2010;31:2844–2853.

BENARKAH LDL TAK PENTING, OXIDIZED LDL LEBIH PENTING ?

 

Sebelum kita bercakap tentang oxidized LDL, kita perlu faham satu perkara penting. Oxidized LDL bukanlah entiti yang terpisah daripada LDL. Ia ialah LDL yang telah mengalami pengoksidaan (akibat radikal bebas) selepas memasuki dinding salur darah. Oleh itu, dakwaan bahawa "yang penting bukan LDL tetapi oxidized LDL" adalah kenyataan yang tidak lengkap dan boleh mengelirukan.

Memang benar oxidized LDL memainkan peranan utama dalam pembentukan plak aterosklerosis. LDL yang teroksida mencetuskan keradangan, menarik sel imun, membentuk foam cells dan akhirnya menghasilkan plak yang menyempitkan salur darah. Namun, persoalan yang perlu ditanya ialah: dari mana datangnya oxidized LDL? Jawapannya ialah daripada LDL biasa.

Semakin tinggi paras LDL dalam darah, semakin banyak zarah LDL yang berpeluang memasuki dinding arteri dan mengalami pengoksidaan. Dengan kata lain, jika kita mengurangkan jumlah LDL, kita juga mengurangkan "bahan mentah" yang boleh bertukar menjadi oxidized LDL.

Inilah sebabnya mengapa garis panduan kardiologi di seluruh dunia masih menekankan kawalan LDL-C, non-HDL-C dan ApoB sebagai sasaran rawatan. Ujian oxidized LDL belum digunakan secara meluas dalam amalan klinikal kerana kaedah pengukurannya belum distandardkan, harga yang lebih mahal dan tiada sasaran rawatan yang dipersetujui. Sebaliknya, bukti bahawa penurunan LDL mengurangkan risiko serangan jantung dan strok adalah sangat kukuh dan konsisten.

Kesimpulannya, oxidized LDL sememangnya penting, tetapi ia bukan alasan untuk mengabaikan LDL. Kedua-duanya saling berkait. Mengatakan LDL tidak penting kerana yang menyebabkan penyakit ialah oxidized LDL adalah ibarat mengatakan kayu api tidak penting kerana yang membakar rumah ialah api. Hakikatnya, tanpa kayu api, api tidak akan terus marak. Begitu juga dalam aterosklerosis—mengurangkan LDL tetap merupakan salah satu strategi paling berkesan untuk mengurangkan risiko penyakit kardiovaskular.

Dato' Dr.Rushdan Noor

22hb Julai 2026

FIKRAH POLITIK ANWAR IBRAHIM: ANTARA TRADISIONALIS, REFORMIS DAN MODERNIS

Penulis Jemputan : Dr.Ruzman Md Noor, PhD 

Dalam memahami landskap politik Malaysia, kita sering terperangkap dengan label yang terlalu mudah. Seseorang pemimpin dilihat sama ada "Islamis", "liberal", "sekular" atau "konservatif", sedangkan hakikatnya pemikiran politik jauh lebih kompleks daripada pembahagian tersebut. Spektrum ideologi politik mempunyai banyak titik persilangan dan tidak boleh dipisahkan secara mutlak.

Secara umum, aliran pemikiran politik Islam boleh dilihat dalam beberapa kecenderungan. Golongan tradisionalis berpegang kepada warisan ulama klasik, mazhab fiqh dan disiplin ilmu Islam yang telah lama terbina. Mereka menerima perubahan, tetapi melalui kaedah ijtihad yang diiktiraf. Reformis (islah) pula menekankan pembaharuan umat dengan kembali kepada al-Quran dan Sunnah serta menggalakkan ijtihad bagi menangani cabaran semasa. Modernis berusaha menyesuaikan pemikiran Islam dengan perkembangan dunia moden seperti sains, demokrasi, pendidikan dan tadbir urus, tanpa meninggalkan identiti Islam. Di hujung spektrum yang lain terdapat liberalis, yang lebih menekankan kebebasan individu, hak asasi, kesaksamaan gender dan pluralisme, serta sekularis, yang berpandangan bahawa urusan pemerintahan perlu dipisahkan daripada autoriti agama.

Namun, pembahagian ini bukanlah sempadan yang tegas. Ramai tokoh menggabungkan unsur daripada beberapa aliran mengikut konteks dan isu yang dihadapi.

Pada pandangan saya, Anwar Ibrahim lebih dekat kepada gabungan reformis dan modernis. Beliau menampilkan pemikiran Islam yang mengekalkan asas agama, tetapi pada masa yang sama cuba berinteraksi dengan realiti masyarakat majmuk, demokrasi dan perkembangan dunia moden. Pendekatan inilah yang menyebabkan beliau sering disalahfahami oleh pelbagai pihak. Ada yang menganggap beliau terlalu liberal, manakala sebahagian yang lain pula melihat beliau terlalu Islamis. Hakikatnya, beliau berada di tengah-tengah spektrum tersebut.

Pendekatan inilah juga yang membolehkan beliau berkomunikasi dan bekerjasama dengan pelbagai kelompok yang mempunyai latar belakang politik dan ideologi yang berbeza. Bagi sesetengah pihak, keadaan ini dilihat sebagai sikap tidak konsisten. Namun, bagi yang melihat dari sudut kepimpinan dalam sebuah negara majmuk, ia boleh ditafsirkan sebagai keupayaan membina jambatan antara kelompok yang berbeza.

Walaupun Anwar lebih sinonim dengan pemikiran reformis dan modernis, beliau juga mempunyai unsur fikrah tradisionalis, walaupun pada skala yang lebih rendah. Beliau masih mengekalkan hubungan baik dengan beberapa tokoh pondok dan ilmuwan Islam tradisional, termasuk dari Timur Tengah. Hubungan ini memperlihatkan bahawa beliau masih menghargai tradisi keilmuan Islam yang menjadi asas pembentukan tamadun Islam.

Barangkali inilah juga antara faktor yang menyebabkan PAS pernah mempunyai hubungan yang begitu rapat dengan beliau pada suatu ketika dahulu. 

Atas sebab itu, saya pernah menyatakan harapan agar PAS dan Anwar Ibrahim dapat kembali menemukan titik persamaan pada masa hadapan. Walaupun landskap politik semasa memperlihatkan jurang yang ketara antara kedua-dua pihak, persamaan dari sudut akar pemikiran Islam masih wujud. Tidak mustahil, jika keadaan politik berubah dan kedua-dua pihak bersedia mengetepikan perbezaan, kerjasama itu boleh kembali terjalin, mungkin menjelang Pilihan Raya Umum ke-16. Di dalam politik, apa-apa sahaja boleh berlaku.

Sebelum ini saya pernah berpandangan bahawa PAS sepatutnya mendekati Anwar Ibrahim dan memanfaatkan ketokohan beliau sebagai Perdana Menteri. Peluang tersebut adalah selepas PRU15 apabila PAS ditawarkan untuk bersama kerajaan perpaduan. Bukan kerana PAS perlu meninggalkan prinsipnya, tetapi kerana tokoh yang mampu diterima oleh pelbagai kelompok masyarakat merupakan aset yang sukar dicari dalam politik Malaysia. Pada hemat saya, ketokohan seperti ini tidak mudah ditemui sama ada dalam PAS mahupun UMNO.

Jika dilihat secara umum, PAS mempunyai kecenderungan kepada pendekatan tradisionalis, manakala DAP pula mempunyai ideologi politik yang tersendiri. UMNO pula lebih banyak berkembang sebagai parti pragmatik yang menyesuaikan diri mengikut keadaan semasa dan tidak mempunyai satu kerangka ideologi yang begitu jelas seperti dua parti tersebut.

Cabaran terbesar politik Malaysia ialah mencari titik temu antara ideologi yang berbeza tanpa mengorbankan kestabilan negara dan memacu negara ke hadapan. Dalam hal ini, pemimpin yang mampu merentasi sempadan politik, agama dan kaum mempunyai nilai yang sangat tinggi.

Mungkin kita sedang melalui satu fasa penentuan. Disebabkan faktor usia dan pelbagai salah faham terhadap pendekatan politik beliau, Malaysia berkemungkinan terlepas peluang untuk menyaksikan sepenuhnya potensi seorang pemimpin yang mampu menjadi penyatu masyarakat dan politik negara. Sama ada seseorang bersetuju atau tidak dengan dasar-dasar beliau, keupayaan membina jambatan antara kelompok yang berbeza merupakan satu ciri kepimpinan yang jarang dimiliki dan sukar diganti.

Dr.Ruzman Md Noor, PhD (AIKOL) IIUM

TULISAN INI ADALAH PENDAPAT PERIBADI PENULIS, TIDAK MEWAKILI MANA2 ORGANISASI DAN TIDAK SEMESTINYA PENDIRIAN ADMIN BLOG INI.

BIOGRAFI DR.RUZMAN MD NOOR

Dr. Ruzman Md Noor ialah seorang Profesor Madya (Bersara) dari Jabatan Syariah dan Undang-Undang, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya, Kuala Lumpur. Bidang kepakaran beliau merangkumi Undang-Undang Keterangan Islam, Undang-Undang Keterangan Perbandingan, Sistem Kehakiman Islam, Undang-Undang Antarabangsa Perbandingan serta Reformasi Undang-Undang Islam. Beliau memperoleh Ijazah Sarjana Muda Syariah dari Universiti Malaya (UM), diikuti Ijazah Sarjana Undang-Undang Perbandingan serta Ijazah Doktor Falsafah (PhD) dari Ahmad Ibrahim Kulliyyah of Laws (AIKOL), Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (UIAM).

 

 

Baca juga tulisan beliau bertajuk POLITIK : ANTARA PRINSIP DAN SURVIVAL DI SINI.

 

BERKONVOI MOTOSIKAL ADALAH AKTIVITI BERISIKO

Ada pihak yang mempertahankan aktiviti berkonvoi di jalan raya dengan alasan, "Berkonvoi tidak salah. Yang salah ialah peserta yang tidak mematuhi peraturan. Berkonvoi pun ada manfaat, dinyatakan beberapa manfaat...".

Dalam konteks sikap pengguna, penguatkuasaan undang2 dan keadaan sistem jalanraya kita, saya kurang setuju dengan pendapat ini walaupun ada hujah yang munasabah. Ini pendapat saya...

Keselamatan bukan hanya bergantung kepada sikap manusia, tetapi juga kepada kesesuaian tempat dan sistem jalanraya.

Kita tidak bermain bola di lebuh raya walaupun semua pemain berjanji akan mengikut peraturan dan diawasi oleh pengadil yang cekap. Kita juga tidak membenarkan perlumbaan basikal di jalan yang sesak semata-mata kerana pesertanya berdisiplin. Tempat yang tidak sesuai tetap mendedahkan risiko yang tinggi.

Lebih penting, risiko itu bukan hanya kepada peserta, tetapi turut melibatkan pengguna jalan raya yang lain. Bukan sekadar risiko cedera, tetapi juga cacat dan mati.

Begitu juga dengan konvoi motosikal. Jalan raya kita bukan dibina khusus untuk konvoi motosikal yang besar. Ia dikongsi dengan lori, bas, kereta dan pelbagai pengguna lain. Apabila puluhan atau ratusan motosikal bergerak sebagai satu kumpulan, satu kesilapan kecil sahaja sudah cukup mencetuskan kesan berantai yang meragut banyak nyawa.

Dalam keselamatan jalan raya, kita tidak boleh bergantung kepada harapan bahawa semua orang akan sentiasa memandu atau menunggang dengan sempurna. Manusia tetap melakukan kesilapan.

Sebab itu, langkah yang paling berkesan bukan sekadar mengingatkan peserta supaya berhati-hati, tetapi mengelakkan aktiviti berisiko tinggi daripada dilakukan dalam persekitaran yang memang tidak direka untuknya.

Kadang-kadang, keputusan yang paling bijak bukanlah mencari cara untuk mengurangkan risiko, tetapi memilih untuk tidak mengambil risiko itu sejak awal.

Catatan: Tulisan di atas tidak merangkumi konvoi kenderaan resmi yang dipantau pergerakannya oleh pihak berkuasa.

DDrRN

13hb Julai 2026

POLITIK : ANTARA PRINSIP DAN SURVIVAL

 

Penulis : Dr.Ruzman Md Noor

Ramai melihat politik hanya melalui kaca mata siapa kawan dan siapa lawan. Hakikatnya, politik juga adalah soal survival.

PAS mempunyai fikrah politik yang jelas. Matlamat besarnya ialah memastikan pengaruh politik Islam dan Melayu terus kekal. Samada versi Islam mereka itu betul ataupun tidak, bukan skop perbincangan di sini. UMNO pula, walaupun sering dikritik dengan pelbagai kelemahannya, masih menjadikan survival politik Melayu sebagai naratif utamanya.

PAS sedar bahawa dalam sistem politik Malaysia yang berbilang kaum dan parti, peluang untuk memerintah secara bersendirian amat tipis. Sebab itu PAS sentiasa mencari ruang untuk bekerjasama dengan mana-mana pihak yang dianggap boleh membantu mencapai sebahagian daripada matlamatnya. Dalam realiti ini, agenda seperti pelaksanaan hudud bukan lagi keutamaan yang sering dilaungkan kerana mereka sendiri memahami kekangan politik yang wujud.

Jika PAS memilih bekerjasama dengan BN, ia sebenarnya memberi nafas baharu kepada UMNO. Dalam senario itu, tidak mustahil selepas PRU-16, Datuk Seri Dr. Ahmad Zahid Hamidi menjadi Perdana Menteri, PAS menyertai kerajaan dan memperoleh beberapa portfolio Kabinet.

Namun, jika melihat sejarah politik negara, hubungan itu mungkin tidak kekal lama. Apabila kepentingan politik berubah atau berlaku pertembungan, mereka boleh berpisah semula. PAS kembali menjadi pembangkang, UMNO meneruskan haluannya, dan mungkin akan muncul pula gabungan politik yang baharu.

Begitulah politik Malaysia. Tiada kawan yang kekal, tiada musuh yang kekal. Yang kekal hanyalah kepentingan politik dan kelangsungan parti.

Pada pandangan saya, sekiranya PAS memilih untuk bekerjasama dengan DS Anwar Ibrahim (DSAI) sejak awal pembentukan Kerajaan Perpaduan, landskap politik negara mungkin berbeza. Kehadiran PAS berpotensi mewujudkan keseimbangan yang lebih baik dalam kerajaan, memberi lebih banyak ruang kepada agenda Islam dan Melayu, mengurangkan kebergantungan kepada parti-parti lain, serta sekali gus menepis persepsi sebahagian rakyat bahawa DSAI terlalu dipengaruhi oleh rakan-rakan gabungannya, termasuk parti yang majoriti penyokongnya bukan Melayu. Ini cuma ramalan saya.

UMNO tidak banyak berubah. PAS juga tidak banyak berubah. Yang berubah ialah susunan kerusi di meja rundingan.

Rakyat pula tidak berada di meja rundingan. Tugas kita hanyalah memerhati, menilai dan membuat pilihan apabila tiba hari mengundi.

Seperti kata seorang politikus "Kepelikan politik, berlawan di negeri, berkawan di pusat". Itu hanya satu daripada banyak paradoks politik Malaysia. Jangan terkejut jika esok lawan menjadi kawan, dan lusa kawan kembali menjadi lawan atau berkawan dengan kawan lawan.

Dr.Ruzman Md Noor

13hb Julai 2026

BIOGRAFI DR.RUZMAN MD NOOR

Dr. Ruzman Md Noor ialah seorang Profesor Madya (Bersara) dari Jabatan Syariah dan Undang-Undang, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya, Kuala Lumpur. Bidang kepakaran beliau merangkumi Undang-Undang Keterangan Islam, Undang-Undang Keterangan Perbandingan, Sistem Kehakiman Islam, Undang-Undang Antarabangsa Perbandingan serta Reformasi Undang-Undang Islam.

Beliau memperoleh Ijazah Sarjana Muda Syariah dari Universiti Malaya (UM), diikuti Ijazah Sarjana Undang-Undang Perbandingan serta Ijazah Doktor Falsafah (PhD) dari Ahmad Ibrahim Kulliyyah of Laws (AIKOL), Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (UIAM).

BEKAM : APA PENDAPAT PERUBATAN MODEN

 

Bekam Dari Perspektif Perubatan Moden

Bekam atau hijama merupakan kaedah rawatan tradisional yang telah diamalkan sejak lebih 5,000 tahun lalu di pelbagai tamadun. Secara umum, terdapat dua jenis bekam, iaitu bekam kering yang hanya menggunakan sedutan pada kulit dan bekam basah yang melibatkan torehan kecil untuk mengeluarkan sedikit darah. Amalan ini turut dikenali dalam sejarah Islam, namun ia juga telah lama diamalkan sebelum kedatangan Islam.

Pengamal bekam mendakwa rawatan ini mampu merawat pelbagai penyakit seperti darah tinggi, diabetes, migrain, asma, penyakit sendi, strok, masalah kesuburan dan banyak lagi. Pelbagai teori dikemukakan bagi menerangkan mekanisme bekam, termasuk meningkatkan aliran darah, merangsang sistem imun, membuang toksin dan "darah kotor". Walau bagaimanapun, kebanyakan teori ini masih belum disokong oleh bukti saintifik yang kukuh.

Daripada perspektif perubatan moden, keberkesanan sesuatu rawatan perlu dibuktikan melalui kajian klinikal yang berkualiti tinggi, seperti randomized controlled trial (RCT) dan systematic review. Testimoni, pengalaman individu serta kajian makmal semata-mata tidak memadai untuk membuktikan sesuatu rawatan benar-benar berkesan.

Semakan terhadap kajian-kajian saintifik mengenai bekam menunjukkan bahawa majoriti kajian yang diterbitkan mempunyai kelemahan dari segi metodologi. Kebanyakannya melibatkan bilangan peserta yang kecil, tiada kumpulan kawalan, tiada kaedah blinding, dan berisiko tinggi menghasilkan keputusan yang berat sebelah (bias). Oleh itu, banyak dakwaan mengenai manfaat bekam masih belum dapat disahkan secara saintifik.

Bukti terbaik yang ada pada masa ini menunjukkan bekam mungkin memberikan kelegaan jangka pendek terhadap beberapa jenis kesakitan seperti sakit leher, sakit belakang, sakit bahu, sakit kepala dan kesakitan akibat herpes zoster (kayap). Namun, keberkesanannya adalah sederhana dan masih sukar dipastikan sama ada ia benar-benar disebabkan oleh bekam atau sebahagiannya berpunca daripada kesan plasebo.

Bagi penyakit lain seperti diabetes, hipertensi, penyakit jantung, strok, penyakit buah pinggang, kanser dan pelbagai penyakit kronik lain, sehingga kini belum terdapat bukti saintifik yang kukuh bahawa bekam mampu merawat atau menyembuhkan penyakit-penyakit tersebut. Justeru, bekam tidak boleh dijadikan pengganti kepada rawatan moden yang terbukti berkesan.

Dari aspek keselamatan, bekam secara amnya selamat jika dilakukan oleh pengamal yang terlatih dan mematuhi prosedur kebersihan serta kawalan jangkitan. Namun, bekam basah tetap mempunyai risiko seperti lebam, pendarahan, jangkitan, parut, kekurangan darah dan penularan penyakit bawaan darah seperti hepatitis dan HIV jika prosedur tidak dilakukan dengan betul. Oleh itu, terdapat beberapa keadaan di mana bekam perlu dielakkan atau dilakukan dengan berhati-hati, termasuk pada pesakit yang mengambil ubat pencair darah, mengalami gangguan pembekuan darah atau mempunyai penyakit tertentu.

Dalam perubatan moden, pengeluaran darah hanya digunakan bagi beberapa penyakit tertentu melalui prosedur phlebotomy yang dilakukan di bawah pengawasan pakar. Prosedur ini tidak sama dengan bekam dan tidak boleh digantikan sesuka hati kerana mempunyai petunjuk, kaedah dan pemantauan yang berbeza.

Kesimpulannya, berdasarkan bukti saintifik semasa, bekam boleh dipertimbangkan sebagai rawatan pelengkap (complementary therapy) bagi membantu mengurangkan kesakitan atau memberikan rasa relaks kepada sesetengah individu. Namun, ia tidak sepatutnya menggantikan rawatan moden yang telah terbukti berkesan. Dakwaan bahawa bekam mampu merawat pelbagai penyakit kronik tanpa bukti saintifik yang kukuh merupakan overclaim yang boleh mengelirukan masyarakat dan menyebabkan pesakit menangguhkan rawatan yang sepatutnya.

Pendekatan yang paling wajar ialah mengamalkan perubatan berasaskan bukti (evidence-based medicine), iaitu menerima manfaat bekam yang telah disokong oleh kajian, tetapi pada masa yang sama menolak dakwaan yang belum dibuktikan secara saintifik. Dengan cara ini, bekam boleh terus diamalkan secara lebih selamat, beretika dan memberi manfaat kepada pesakit tanpa menjejaskan rawatan perubatan moden.

Dato' Dr.Rushdan Noor

RUJUKAN

El Sayed, Baghdad H, Taleb AA, et al. Al hijamah and oral honey for treating thalasaemia, condition of iron overload, and hyperferremia: toward improving the therapeutic outcomes Journal of Blood Medicine, 2014:5:219-237)

El Sayed Sm, Mahmoud HS, Nabo MMH. Medical and Scientific Bases of Wet Cupping Therapy (Al-hijamah):in Light of Modern Medicine and Prophetic Medicine, Alternative and integrative Medicine, 2013;2:5

Alshowafi FK. Effecct of Blood Cupping on Some Biochemical Parameter, Med J.Cairo Univ.,2010, 78(1):311-315

Ahmed SM, Madbouly NH, Maklad SS, Abu-Shady EA. Immunomodulatory effects of blood letting cupping therapy in patients with rheumatoid arthritis. Egypt J Immunol, 2005;12(2):39-51

Zhang CQ, Liang TJ, Zhang W. Effects of drug cupping therapy on immune function in chronic asthmatic bronchitis patients during protracted period, Zhonqquo Zhong Xi Yi Jie He Za Zhi, 2006;26(11):984-7)

Tagil SM, Celik HT, Ciftci S, et al. Wet-cupping removes oxidants and decreases oxidative stress. Complement Ther Med, 2014;22(6):1032-6

Cao H,Li Xun, Yan X, et al. Cupping therapy for acute and chronic pain management: a systematic review of randomized clinical trials. Journal of Traditional Chinese Medical Sciences, 2014;1:49-61

Chen B, Li MY, Liu PD, Guo Y, Chen ZL. Alternative medicine: an update on cupping therapy, Commissioned Review. Q J Med, 2014, Nov 20, doi:10.1093/qimed/hcu227

Cao H, Han M, Li Xun, et al. Clinical research evidence of cupping therapy in China: A systematic literature review, BMC Complementary and Alternative Med, 2010:70

Cao H, Li Xun, Liu J. An Update Review of the Efficacy of Cupping Therapy. PLos ONE, 2012;7(2):e31793.doi:10.1371/journal.one.0031793

3Kim JI, Lee MS, Lee DH, Boddy K, Ernst E. Review Article: Cupping for treating Pain: A systematic Review. Evidence based Complementary and Alternative Medicine, 2011;Article 11, 1-7. Doi:10.1093/ecam/nep035

   Lee MS, Choy TS, Shin BC, et al. Cupping for stroke rehabilitation: a systematic review. Journal of the neurological sciences, 2010;294(1-2):70-73)

   Ranaei-siadat SO, Kheirandish H, Niasari et al. The effect of cupping (hejamat) on blood biochemical and immunological parameters. Iranian Journal of Pharmaceutical Research, 2004;3(Sup 2):31-32).

   Bilal M, Alam Khan R, Ahmed A & Afroz S. Partial evaluation of technique used in cupping. Journal of Basic and Applied Science,2011;7:65-68,

   Mahdavi Vaez MR, Ghazanfari T, Aghani M, et al. Evaluation of the effects of traditional cupping on the biochemical, haematological and immunological factors of human venous blood.A Compendium of Essays on Alternative Therapy

  Greenstone G. The history of bloodletting. BC Medical Journal, 2010;52(1):12-14

  Chun ZJ, Ao YJ, Jing XC, Kai S, Jin LJ. Burn induced by cupping therapy in a burn center in Northeast China. Wounds, 2014;26(7):214-220

   Moon Sh, Han HH, Rhie JW. Factitious panniculitis induced by cupping therapy. J Craniofac Surg, 2011; 22(6):2412-4, doi: 10.1097/SCS.0b013e318231fed6

   https://muftiwp.gov.my/artikel/irsyad-al-hadith/1521-irsyad-al-hadith-siri-ke-36-berbekam

     

   Al Bedah A, et al. The medical perspective of cupping  therapy: Effects and mechanism of action. Journal of Traditional and Complementary Medicine. Volume 9, Issue 2, April 2019, Pages 90-97

  https://www.rcpe.ac.uk/sites/default/files/thomas_0.pdf

http://www.bcmj.org/sites/default/files/BCMJ_52Vol1_bloodletting-premise.pdf

KAJIAN TERBARU: SELEPAS 13 BILLION DOS VAKSIN COVID-19 - APA KATA SAINS TENTANG VAKSIN mRNA ?

Selepas lebih 13 bilion dos vaksin COVID-19 mRNA diberikan di seluruh dunia, para penyelidik telah menghimpunkan bukti daripada ujian klinikal, kajian dunia sebenar dan sistem pemantauan keselamatan global. Kesimpulan mereka jelas: vaksin mRNA mempunyai profil keselamatan yang baik dan sangat berkesan dalam mengurangkan risiko COVID-19 yang teruk.

Kajian ini turut menjelaskan bahawa mRNA tidak mengubah DNA manusia. Sebaliknya, ia hanya memberi arahan sementara kepada sel untuk menghasilkan protein yang membantu sistem imun mengenali virus. Molekul mRNA kemudiannya akan diuraikan secara semula jadi dalam tempoh yang singkat.

Dari segi keberkesanan, vaksin mRNA didapati memberikan kira-kira 93% perlindungan terhadap kemasukan ke hospital dan 94% perlindungan terhadap kematian dalam tempoh awal selepas vaksinasi. Walaupun perlindungan terhadap jangkitan boleh berkurang mengikut masa dan kemunculan varian baharu, perlindungan terhadap penyakit yang serius kekal tinggi, terutama dalam kumpulan berisiko.

Dari aspek keselamatan pula, kesan sampingan serius seperti miokarditis dan perikarditis adalah sangat jarang berlaku, dianggarkan sekitar 12.6–35.6 kes bagi setiap sejuta dos. Kajian juga menyatakan bahawa risiko mengalami keradangan otot jantung adalah lebih tinggi akibat jangkitan COVID-19 berbanding selepas menerima vaksin.

Selain pandemik COVID-19, teknologi mRNA kini sedang dibangunkan untuk pelbagai kegunaan lain termasuk vaksin influenza, RSV, rawatan kanser yang diperibadikan dan beberapa penyakit lain. Ini menunjukkan bahawa teknologi mRNA berpotensi menjadi salah satu platform penting dalam perkembangan perubatan moden.

Dato' Dr.Rushdan Noor

7hb Julai 2026

RUJUKAN

Blakney A, Top KA, Cowling BJ, et al. (2026). Safety and efficacy of mRNA vaccines: a mechanistic and public health perspective. The Lancet, 407(10561): 1–20. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(26)00512-X

MENGAPA TESTIMONI MENGELIRUKAN? INILAH SEBAB SAINS TIDAK MENGANGGAPNYA SEBAGAI BUKTI YANG KUKUH

 

Setiap hari kita melihat pelbagai testimoni di media sosial. Ada yang mendakwa berjaya menurunkan berat badan, mengawal diabetes, menyembuhkan sakit sendi, mengecutkan ketumbuhan, malah ada yang mendakwa kanser hilang selepas mengambil sesuatu produk.

Apabila melihat ramai individu berkongsi pengalaman yang positif, kita mudah beranggapan bahawa produk tersebut benar-benar berkesan. Hakikatnya, testimoni bukanlah bukti saintifik.

Inilah sebab utama mengapa dalam bidang perubatan dan sains, sesuatu ubat atau produk kesihatan tidak boleh dipasarkan dengan hanya bersandarkan testimoni.

Bayangkan terdapat seramai 50,000 orang yang menggunakan Produk A. Daripada jumlah itu, hanya 1,000 orang memberikan testimoni bahawa mereka berjaya.

Apabila 1,000 testimoni ini dikumpulkan dalam video, poster dan media sosial, orang ramai akan merasakan produk tersebut sangat berkesan. Sedangkan mereka tidak mengetahui bahawa 1,000 orang itu hanyalah 2% daripada keseluruhan pengguna. Bagaimana pula dengan baki 49,000 orang (98%) yang tidak mendapat manfaat? Mereka biasanya tidak ditonjolkan, malah ramai yang tidak berkongsi pengalaman mereka.

Fenomena ini dikenali sebagai survivorship bias, iaitu kita hanya melihat kisah mereka yang kelihatan "berjaya", manakala mereka yang gagal atau tidak mendapat manfaat tidak diberi perhatian. Akibatnya, gambaran yang diterima oleh orang ramai menjadi berat sebelah.

Lebih penting lagi, seseorang yang sembuh selepas mengambil sesuatu produk tidak semestinya sembuh kerana produk tersebut.

Terdapat pelbagai kemungkinan lain. Penyakit itu mungkin sembuh secara semula jadi mengikut peredaran masa. Pesakit mungkin turut mengambil rawatan daripada doktor pada masa yang sama. Mereka mungkin mengubah gaya hidup seperti menjaga pemakanan, bersenam dan tidur dengan lebih baik. Ada juga yang mengalami kesan plasebo, iaitu keadaan di mana seseorang berasa lebih baik kerana mempercayai bahawa rawatan itu berkesan, walaupun produk tersebut sebenarnya tidak mempunyai kesan terapeutik terhadap penyakit berkenaan.

Oleh sebab itulah, sains tidak bergantung kepada testimoni untuk menentukan sama ada sesuatu rawatan benar-benar berkesan.

Sebelum sesuatu ubat diluluskan untuk digunakan, ia perlu melalui proses penyelidikan yang panjang. Kajian biasanya bermula di makmal (praklinikal), diikuti dengan kajian klinikal Fasa 1 untuk menilai keselamatan, Fasa 2 untuk melihat keberkesanan awal dan menentukan dos yang sesuai, serta Fasa 3 yang melibatkan sejumlah besar peserta bagi membandingkan ubat tersebut dengan plasebo atau rawatan standard. Hanya selepas melalui keseluruhan proses ini barulah keberkesanan dan keselamatan sesuatu rawatan dapat dinilai dengan lebih meyakinkan.

Kajian klinikal juga direka dengan teliti untuk mengurangkan pelbagai bentuk bias. Peserta dipilih mengikut kriteria tertentu, dibahagikan secara rawak kepada kumpulan rawatan dan kumpulan kawalan, malah dalam banyak kajian, peserta dan penyelidik sendiri tidak mengetahui siapa yang menerima ubat sebenar atau plasebo. Pendekatan ini membantu memastikan keputusan yang diperoleh benar-benar berpunca daripada rawatan yang diuji, bukannya disebabkan faktor lain.

Sebaliknya, testimoni tidak mempunyai semua kawalan ini. Ia hanya menceritakan pengalaman individu tanpa dapat membuktikan hubungan sebab dan akibat.

Ini tidak bermaksud setiap individu yang memberikan testimoni berbohong. Ramai yang benar-benar percaya mereka telah mendapat manfaat. Namun, pengalaman peribadi tidak boleh dijadikan bukti bahawa sesuatu produk benar-benar berkesan untuk orang lain.

Sebab itu, pengguna perlu berhati-hati apabila melihat iklan yang dipenuhi testimoni. Lebih banyak testimoni tidak semestinya lebih banyak bukti. Apa yang lebih penting ialah sama ada produk tersebut telah dinilai melalui kajian klinikal yang berkualiti, diterbitkan dalam jurnal saintifik dan disahkan selamat serta berkesan oleh pihak berkuasa yang berkaitan.

Kesimpulannya, testimoni boleh menjadi titik permulaan untuk mencetuskan hipotesis, tetapi ia bukan bukti keberkesanan. Dalam dunia sains, keputusan rawatan tidak dibuat berdasarkan kisah individu, sebaliknya berdasarkan bukti yang dikumpulkan secara sistematik daripada ribuan peserta melalui kajian klinikal yang direka dengan teliti. Kesihatan terlalu berharga untuk dipertaruhkan hanya kerana beberapa testimoni yang kelihatan meyakinkan.

Dato' Dr. Rushdan Noor

4hb Julai 2026