Apabila bercakap tentang kesihatan metabolik, kita sering mendengar istilah seperti berat badan, peratus lemak badan dan jisim otot. Satu lagi istilah yang penting tetapi kurang difahami ialah jisim tanpa lemak ("lean mass"). Istilah ini juga perlu dibezakan daripada satu fenomena yang dikenali sebagai "Lean Mass Hyper-Responder" (LMHR), khususnya dalam kalangan individu yang mengamalkan diet rendah karbohidrat atau diet ketogenik.
APAKAH JISIM TANPA LEMAK ("LEAN MASS")
Jisim tanpa lemak ialah keseluruhan berat badan selain daripada lemak. Ia merangkumi otot, tulang, organ dalaman, air dan pelbagai tisu badan yang lain. Oleh itu, jisim tanpa lemak bukanlah bermaksud jisim otot semata-mata.
Sebagai contoh, seseorang yang mempunyai berat badan 70 kg dan kandungan lemak badan sebanyak 20% mempunyai kira-kira 56 kg jisim tanpa lemak. Baki 14 kg ialah jisim lemak.
Jisim tanpa lemak penting kerana ia merangkumi otot yang membantu pergerakan, mengekalkan kekuatan fizikal dan menggunakan glukosa sebagai sumber tenaga. Otot juga menyumbang kepada penggunaan tenaga badan.
Mengekalkan jisim tanpa lemak, khususnya otot, menjadi semakin penting apabila usia meningkat kerana kehilangan otot boleh menyebabkan kelemahan, gangguan keseimbangan dan peningkatan risiko jatuh.
Antara cara untuk mengekalkan jisim tanpa lemak ialah melakukan latihan rintangan seperti mengangkat beban, mengambil protein yang mencukupi, kekal aktif dan mengelakkan penurunan berat badan yang terlalu mendadak.
APAKAH LEAN MASS HYPER-RESPONDER (LMHR)?
LMHR ialah singkatan kepada Lean Mass Hyper-Responder. Lean Mass Hyper-responder (LMHR) adalah satu istilah perubatan dan pemakanan yang digunakan untuk menggambarkan sekumpulan individu berbadan fit/kurus yang mengalami peningkatan kolesterol LDL secara mendadak selepas mengamalkan diet rendah karbohidrat (seperti diet Keto).
Fenomena ini mula dikenal pasti dan dikaji secara mendalam oleh penyelidik bernama Dave Feldman.
Golongan ini selalunya mempunyai ciri-ciri fizikal dan status kesihatan yang sangat baik sebelum atau semasa diet, iaitu:
A. Lean Mass: Mempunyai peratusan lemak badan yang rendah dan jisim otot yang baik (fit, atlet, atau berbadan kurus).
B. Hyper-responder: Badan mereka memberi tindak balas yang sangat "sensitif" atau ekstrem terhadap diet rendah karbohidrat/tinggi lemak.
Corak lipid yang lazim dikaitkan dengan LMHR (selepas mengamal diet rendah karbo/keto) ialah:
1.LDL kolesterol (LDL-C) meningkat dengan ketara.
2.HDL kolesterol (HDL-C) juga tinggi.
3.Trigliserida (TG) pula rendah.
Dengan kata lain, individu ini mungkin kelihatan sihat, bertubuh kurus, mempunyai trigliserida rendah dan HDL tinggi, tetapi pada masa yang sama mempunyai paras LDL-C yang sangat tinggi.
MENGAPA LDL MENINGKAT DALAM KALANGAN LMHR?
Satu hipotesis mencadangkan bahawa apabila pengambilan karbohidrat sangat rendah, badan lebih banyak menggunakan lemak sebagai sumber tenaga. Perubahan dalam pengangkutan dan penggunaan lemak ini mungkin meningkatkan peredaran lipoprotein yang membawa trigliserida dan kolesterol dalam darah, termasuk LDL.
Walau bagaimanapun, mekanisma sebenar LMHR masih belum difahami sepenuhnya. Ia masih merupakan bidang penyelidikan dan bukan diagnosis penyakit yang telah mempunyai definisi klinikal serta panduan rawatan yang mantap.
ADAKAH LMHR BERMAKSUD LDL TINGGI TIDAK BAHAYA ?
Inilah persoalan yang paling penting. Sesetengah pihak berhujah bahawa LDL yang tinggi dalam kalangan LMHR tidak membahayakan kerana mereka mempunyai HDL tinggi, trigliserida rendah dan tubuh yang kurus. Namun, setakat ini, bukti saintifik belum mencukupi untuk mengesahkan bahawa corak lipid sedemikian melindungi seseorang daripada penyakit kardiovaskular.
Kita perlu ingat bahawa LDL, khususnya zarah lipoprotein yang mengandungi apolipoprotein B (apoB), memainkan peranan sebab-akibat dalam pembentukan aterosklerosis. Zarah-zarah ini boleh memasuki dan terkumpul pada dinding arteri, lalu mencetuskan proses pembentukan plak. Paras HDL yang tinggi atau trigliserida yang rendah tidak semestinya menghapuskan risiko akibat pendedahan berpanjangan kepada LDL atau apoB yang tinggi.
Memang terdapat beberapa kajian awal terhadap individu LMHR yang tidak menunjukkan peningkatan plak arteri yang jelas dalam tempoh pemerhatian tertentu. Namun, kajian tersebut masih terhad dari segi saiz sampel, tempoh susulan dan keupayaan menilai risiko serangan jantung atau strok dalam jangka panjang.
Ketiadaan bukti bahaya dalam kajian kecil dan singkat tidak sama dengan bukti bahawa keadaan itu selamat.
APAKAH YANG WAJAR DILAKUKAN OLEH INDIVIDU LMHR ?
Individu yang mengalami peningkatan LDL-C yang ketara selepas mengamalkan diet ketogenik tidak sepatutnya menganggap keadaan itu selamat hanya kerana mereka kurus dan mempunyai trigliserida rendah.
Penilaian perlu mengambil kira paras LDL-C, apoB, sejarah keluarga, tekanan darah, diabetes, merokok dan faktor risiko kardiovaskular yang lain. Jika LDL-C meningkat dengan sangat tinggi, doktor juga perlu menilai kemungkinan hiperkolesterolemia familial atau sebab-sebab sekunder yang lain.
Dalam keadaan tertentu, mengubah corak pemakanan dengan memperkenalkan semula karbohidrat secara sederhana boleh membantu menurunkan LDL-C. Namun, keputusan rawatan perlu dibuat berdasarkan penilaian risiko individu, bukannya bergantung kepada satu corak diet atau satu bacaan darah sahaja.
KESIMPULAN
Kesimpulannya, jisim tanpa lemak ialah komponen penting dalam kesihatan tubuh, terutama untuk mengekalkan kekuatan otot, fungsi fizikal dan metabolisma. LMHR pula ialah fenomena peningkatan LDL-C yang ketara dalam sesetengah individu kurus yang mengamalkan diet rendah karbohidrat. Kedua-dua istilah ini tidak boleh disamakan. Yang paling penting, tubuh yang kurus, HDL yang tinggi dan trigliserida yang rendah tidak semestinya menjadikan LDL yang sangat tinggi bebas daripada risiko. Kita perlu menilai kesihatan berdasarkan bukti dan risiko keseluruhan, bukan penampilan fizikal semata-mata.
Dato' Dr.Rushdan Noor
9hb Nov 2026
RUJUKAN
1. Obesity Medicine Association. Obesity history, physical exam, laboratory, body composition, and energy expenditure: An Obesity Medicine Association Clinical Practice Statement (2022).
2. Heymsfield SB et al. Are Lean Body Mass and Fat-Free Mass the Same or Different Body Components? A Critical Perspective. Advances in Nutrition, 2024.
3. Methodological standards for body composition—an expert-endorsed guide for research and clinical applications. American Journal of Clinical Nutrition, 2025.
No comments:
Post a Comment