BEKAM : APA PENDAPAT PERUBATAN MODEN

 

Bekam Dari Perspektif Perubatan Moden

Bekam atau hijama merupakan kaedah rawatan tradisional yang telah diamalkan sejak lebih 5,000 tahun lalu di pelbagai tamadun. Secara umum, terdapat dua jenis bekam, iaitu bekam kering yang hanya menggunakan sedutan pada kulit dan bekam basah yang melibatkan torehan kecil untuk mengeluarkan sedikit darah. Amalan ini turut dikenali dalam sejarah Islam, namun ia juga telah lama diamalkan sebelum kedatangan Islam.

Pengamal bekam mendakwa rawatan ini mampu merawat pelbagai penyakit seperti darah tinggi, diabetes, migrain, asma, penyakit sendi, strok, masalah kesuburan dan banyak lagi. Pelbagai teori dikemukakan bagi menerangkan mekanisme bekam, termasuk meningkatkan aliran darah, merangsang sistem imun, membuang toksin dan "darah kotor". Walau bagaimanapun, kebanyakan teori ini masih belum disokong oleh bukti saintifik yang kukuh.

Daripada perspektif perubatan moden, keberkesanan sesuatu rawatan perlu dibuktikan melalui kajian klinikal yang berkualiti tinggi, seperti randomized controlled trial (RCT) dan systematic review. Testimoni, pengalaman individu serta kajian makmal semata-mata tidak memadai untuk membuktikan sesuatu rawatan benar-benar berkesan.

Semakan terhadap kajian-kajian saintifik mengenai bekam menunjukkan bahawa majoriti kajian yang diterbitkan mempunyai kelemahan dari segi metodologi. Kebanyakannya melibatkan bilangan peserta yang kecil, tiada kumpulan kawalan, tiada kaedah blinding, dan berisiko tinggi menghasilkan keputusan yang berat sebelah (bias). Oleh itu, banyak dakwaan mengenai manfaat bekam masih belum dapat disahkan secara saintifik.

Bukti terbaik yang ada pada masa ini menunjukkan bekam mungkin memberikan kelegaan jangka pendek terhadap beberapa jenis kesakitan seperti sakit leher, sakit belakang, sakit bahu, sakit kepala dan kesakitan akibat herpes zoster (kayap). Namun, keberkesanannya adalah sederhana dan masih sukar dipastikan sama ada ia benar-benar disebabkan oleh bekam atau sebahagiannya berpunca daripada kesan plasebo.

Bagi penyakit lain seperti diabetes, hipertensi, penyakit jantung, strok, penyakit buah pinggang, kanser dan pelbagai penyakit kronik lain, sehingga kini belum terdapat bukti saintifik yang kukuh bahawa bekam mampu merawat atau menyembuhkan penyakit-penyakit tersebut. Justeru, bekam tidak boleh dijadikan pengganti kepada rawatan moden yang terbukti berkesan.

Dari aspek keselamatan, bekam secara amnya selamat jika dilakukan oleh pengamal yang terlatih dan mematuhi prosedur kebersihan serta kawalan jangkitan. Namun, bekam basah tetap mempunyai risiko seperti lebam, pendarahan, jangkitan, parut, kekurangan darah dan penularan penyakit bawaan darah seperti hepatitis dan HIV jika prosedur tidak dilakukan dengan betul. Oleh itu, terdapat beberapa keadaan di mana bekam perlu dielakkan atau dilakukan dengan berhati-hati, termasuk pada pesakit yang mengambil ubat pencair darah, mengalami gangguan pembekuan darah atau mempunyai penyakit tertentu.

Dalam perubatan moden, pengeluaran darah hanya digunakan bagi beberapa penyakit tertentu melalui prosedur phlebotomy yang dilakukan di bawah pengawasan pakar. Prosedur ini tidak sama dengan bekam dan tidak boleh digantikan sesuka hati kerana mempunyai petunjuk, kaedah dan pemantauan yang berbeza.

Kesimpulannya, berdasarkan bukti saintifik semasa, bekam boleh dipertimbangkan sebagai rawatan pelengkap (complementary therapy) bagi membantu mengurangkan kesakitan atau memberikan rasa relaks kepada sesetengah individu. Namun, ia tidak sepatutnya menggantikan rawatan moden yang telah terbukti berkesan. Dakwaan bahawa bekam mampu merawat pelbagai penyakit kronik tanpa bukti saintifik yang kukuh merupakan overclaim yang boleh mengelirukan masyarakat dan menyebabkan pesakit menangguhkan rawatan yang sepatutnya.

Pendekatan yang paling wajar ialah mengamalkan perubatan berasaskan bukti (evidence-based medicine), iaitu menerima manfaat bekam yang telah disokong oleh kajian, tetapi pada masa yang sama menolak dakwaan yang belum dibuktikan secara saintifik. Dengan cara ini, bekam boleh terus diamalkan secara lebih selamat, beretika dan memberi manfaat kepada pesakit tanpa menjejaskan rawatan perubatan moden.

Dato' Dr.Rushdan Noor

RUJUKAN

RUJUKAN

1.   El Sayed, Baghdad H, Taleb AA, et al. Al hijamah and oral honey for treating thalasaemia, condition of iron overload, and hyperferremia: toward improving the therapeutic outcomes Journal of Blood Medicine, 2014:5:219-237)

2.   El Sayed Sm, Mahmoud HS, Nabo MMH. Medical and Scientific Bases of Wet Cupping Therapy (Al-hijamah):in Light of Modern Medicine and Prophetic Medicine, Alternative and integrative Medicine, 2013;2:5

3.   Alshowafi FK. Effecct of Blood Cupping on Some Biochemical Parameter, Med J.Cairo Univ.,2010, 78(1):311-315

4.   Ahmed SM, Madbouly NH, Maklad SS, Abu-Shady EA. Immunomodulatory effects of blood letting cupping therapy in patients with rheumatoid arthritis. Egypt J Immunol, 2005;12(2):39-51

5.   Zhang CQ, Liang TJ, Zhang W. Effects of drug cupping therapy on immune function in chronic asthmatic bronchitis patients during protracted period, Zhonqquo Zhong Xi Yi Jie He Za Zhi, 2006;26(11):984-7)

6.   Tagil SM, Celik HT, Ciftci S, et al. Wet-cupping removes oxidants and decreases oxidative stress. Complement Ther Med, 2014;22(6):1032-6

7.   Cao H,Li Xun, Yan X, et al. Cupping therapy for acute and chronic pain management: a systematic review of randomized clinical trials. Journal of Traditional Chinese Medical Sciences, 2014;1:49-61

8.   Chen B, Li MY, Liu PD, Guo Y, Chen ZL. Alternative medicine: an update on cupping therapy, Commissioned Review. Q J Med, 2014, Nov 20, doi:10.1093/qimed/hcu227

9.   Cao H, Han M, Li Xun, et al. Clinical research evidence of cupping therapy in China: A systematic literature review, BMC Complementary and Alternative Med, 2010:70

10.     Cao H, Li Xun, Liu J. An Update Review of the Efficacy of Cupping Therapy. PLos ONE, 2012;7(2):e31793.doi:10.1371/journal.one.0031793

3

11.  Kim JI, Lee MS, Lee DH, Boddy K, Ernst E. Review Article: Cupping for treating Pain: A systematic Review. Evidence based Complementary and Alternative Medicine, 2011;Article 11, 1-7. Doi:10.1093/ecam/nep035

12.     Lee MS, Choy TS, Shin BC, et al. Cupping for stroke rehabilitation: a systematic review. Journal of the neurological sciences, 2010;294(1-2):70-73)

13.     Ranaei-siadat SO, Kheirandish H, Niasari et al. The effect of cupping (hejamat) on blood biochemical and immunological parameters. Iranian Journal of Pharmaceutical Research, 2004;3(Sup 2):31-32).

14.     Bilal M, Alam Khan R, Ahmed A & Afroz S. Partial evaluation of technique used in cupping. Journal of Basic and Applied Science,2011;7:65-68,

15.     Mahdavi Vaez MR, Ghazanfari T, Aghani M, et al. Evaluation of the effects of traditional cupping on the biochemical, haematological and immunological factors of human venous blood.A Compendium of Essays on Alternative Therapy

16.     Greenstone G. The history of bloodletting. BC Medical Journal, 2010;52(1):12-14

17.     Chun ZJ, Ao YJ, Jing XC, Kai S, Jin LJ. Burn induced by cupping therapy in a burn center in Northeast China. Wounds, 2014;26(7):214-220

18.     Moon Sh, Han HH, Rhie JW. Factitious panniculitis induced by cupping therapy. J Craniofac Surg, 2011; 22(6):2412-4, doi: 10.1097/SCS.0b013e318231fed6

19. https://muftiwp.gov.my/artikel/irsyad-al-hadith/1521-irsyad-al-hadith-siri-ke-36-berbekam

20. Al Bedah A, et al. The medical perspective of cupping  therapy: Effects and mechanism of action. Journal of Traditional and Complementary Medicine. Volume 9, Issue 2, April 2019, Pages 90-97

https://www.rcpe.ac.uk/sites/default/files/thomas_0.pdf

http://www.bcmj.org/sites/default/files/BCMJ_52Vol1_bloodletting-premise.pdf