PENDAHULUAN
Suplemen minyak ikan merupakan antara produk kesihatan yang paling laris di dunia. Ramai yang mengambilnya setiap hari dengan harapan ia dapat melindungi jantung, mengurangkan risiko strok, menurunkan kolesterol dan memanjangkan usia.
Kepercayaan ini sebahagiannya berpunca daripada hakikat bahawa masyarakat yang banyak mengambil ikan berlemak didapati mempunyai kadar penyakit jantung yang lebih rendah. Namun persoalannya, adakah manfaat memakan ikan sama dengan manfaat mengambil kapsul minyak ikan?
Dalam beberapa tahun kebelakangan ini, semakin banyak kajian klinikal berskala besar telah diterbitkan. Keputusannya menunjukkan gambaran yang lebih kompleks daripada apa yang sering dipromosikan oleh industri suplemen.
KANDUNGAN MINYAK IKAN
Minyak ikan diperoleh daripada ikan laut berlemak seperti salmon, sardin, mackerel dan herring. Komponen utamanya ialah asid lemak omega-3.
Dua jenis omega-3 yang paling penting ialah:
1. EPA (Eicosapentaenoic Acid)
2. DHA (Docosahexaenoic Acid)
Selain itu terdapat juga ALA (Alpha-Linolenic Acid) yang banyak terdapat dalam sumber tumbuhan seperti biji chia, flaxseed dan walnut. Walau bagaimanapun, penukaran ALA kepada EPA dan DHA di dalam badan adalah sangat rendah.
APAKAH ASID LEMAK OMEGA-3
Omega-3 ialah sejenis lemak tidak tepu yang penting untuk kesihatan manusia. Badan tidak mampu menghasilkannya dalam jumlah mencukupi, maka ia perlu diperoleh daripada makanan.
Omega-3 mempunyai pelbagai fungsi seperti:
1. Membentuk membran sel
2. Menyokong fungsi otak
3. Membantu perkembangan mata janin
4. Terlibat dalam penghasilan bahan anti-radang
5. Membantu fungsi sistem saraf
Ini menjelaskan mengapa omega-3 merupakan nutrien penting. Namun hakikat bahawa sesuatu nutrien itu penting tidak semestinya bermakna pengambilan dalam bentuk suplemen akan memberikan manfaat tambahan kepada semua orang.
APAKAH MANFAAT OMEGA-3
Berdasarkan kajian saintifik, omega-3 sememangnya mempunyai beberapa manfaat.
Antaranya:
1. Menurunkan paras trigliserida.
Pada dos yang tinggi (2–4 gram sehari), EPA atau gabungan EPA dan DHA boleh mengurangkan trigliserida sebanyak 20–40%.
2. Penting untuk perkembangan otak dan mata bayi semasa kehamilan.
3. Membantu individu yang kurang mengambil ikan.
Namun bagi tujuan mencegah penyakit jantung pada orang ramai, bukti saintifik tidak begitu kukuh seperti yang sering dipercayai.
SUMBER SEMULAJADI ATAU SUPLEMEN
Kajian epidemiologi secara konsisten menunjukkan bahawa individu yang kerap memakan ikan berlemak mempunyai risiko penyakit jantung yang lebih rendah.
Tetapi ini tidak bermakna kapsul minyak ikan memberikan kesan yang sama.
Ikan bukan sekadar mengandungi omega-3. Ia juga membekalkan protein berkualiti tinggi, vitamin D. selenium, iodin dan pelbagai nutrien lain.
Di samping itu, orang yang gemar makan ikan biasanya juga mengamalkan gaya hidup yang lebih sihat secara keseluruhan.
Oleh itu, manfaat kesihatan yang diperhatikan mungkin datang daripada keseluruhan corak pemakanan, bukannya hanya omega-3 semata-mata.
Atas sebab ini, kebanyakan garis panduan antarabangsa lebih menggalakkan pengambilan 2–3 hidangan ikan berlemak seminggu berbanding bergantung kepada suplemen.
APA KATA KAJIAN KLINIKAL
Kajian REDUCE-IT
Kajian REDUCE-IT mendapat perhatian besar apabila melaporkan pengurangan kira-kira 25% kejadian penyakit kardiovaskular dalam kalangan pesakit berisiko tinggi yang menerima 4 gram EPA tulen (icosapent ethyl) setiap hari.
Bagaimanapun terdapat kontroversi.
Kumpulan kawalan dalam kajian ini menerima mineral oil, bukannya plasebo yang benar-benar neutral. Mineral oil didapati meningkatkan LDL dan penanda keradangan dalam kumpulan kawalan. Ini menimbulkan persoalan sama ada manfaat EPA kelihatan lebih besar daripada keadaan sebenar.
Walaupun begitu, ubat icosapent ethyl masih mempunyai tempat dalam rawatan pesakit tertentu, khususnya mereka yang mempunyai trigliserida tinggi walaupun sudah mengambil statin.
Kajian STRENGTH
Kajian STRENGTH menggunakan formulasi omega-3 yang berbeza dan membandingkannya dengan minyak jagung sebagai plasebo.
Keputusannya amat berbeza.
Tiada pengurangan kejadian penyakit jantung ditemui, malah kajian dihentikan lebih awal kerana tiada manfaat yang jelas.
Kajian VITAL
Kajian VITAL melibatkan hampir 26,000 peserta yang mengambil 1 gram minyak ikan biasa setiap hari.
Keputusannya menunjukkan:
Tiada pengurangan signifikan terhadap serangan jantung, strok atau kematian akibat penyakit kardiovaskular.
Ini merupakan antara bukti paling kukuh bahawa dos biasa suplemen minyak ikan yang dijual di pasaran tidak memberikan perlindungan jantung kepada populasi umum.
Kajian Pengimejan Arteri Koronari
Beberapa kajian menggunakan CT angiografi dan teknik pengimejan lain turut menunjukkan bahawa suplemen minyak ikan tidak memperlahankan pembentukan plak aterosklerosis secara konsisten.
Ini penting kerana plak aterosklerosis merupakan punca utama serangan jantung.
KUALITI SUPLEMEN
Satu lagi isu yang sering diabaikan ialah pengoksidaan minyak ikan.
Omega-3 mudah rosak apabila terdedah kepada haba, cahaya dan oksigen.
Beberapa ujian bebas mendapati sebahagian produk komersial mengandungi minyak yang telah teroksida melebihi had yang disyorkan.
Minyak yang telah teroksida bukan sahaja mungkin kehilangan manfaatnya, malah berpotensi meningkatkan tekanan oksidatif dan keradangan. Walaupun bukti klinikal terhadap kesan mudarat ini masih terhad, isu kualiti produk tidak boleh dipandang ringan.
SIAPA YANG MASIH MENDAPAT MANFAAT
Ini tidak bermakna semua produk omega-3 tidak berguna.
Sesetengah pesakit masih mendapat manfaat, contohnya:
1. Pesakit dengan trigliserida yang sangat tinggi
2. Pesakit berisiko kardiovaskular tinggi yang memenuhi kriteria tertentu
3. Mereka yang diberi preskripsi icosapent ethyl oleh doktor
Namun keadaan ini berbeza daripada mengambil kapsul minyak ikan biasa yang dibeli di farmasi atau pasar raya.
KESIMPULAN
Omega-3 merupakan nutrien penting untuk kesihatan. Namun, bukti saintifik semasa menunjukkan bahawa mengambil suplemen minyak ikan biasa pada dos 1 gram sehari tidak terbukti mengurangkan risiko penyakit jantung dalam populasi umum.
Bagi kebanyakan orang, strategi yang terbukti lebih berkesan ialah berhenti merokok, mengawal tekanan darah, mengawal diabetes, mengambil statin apabila diperlukan, bersenam secara berkala, mengekalkan berat badan ideal dan mengamalkan pemakanan sihat termasuk mengambil ikan berlemak 2–3 kali seminggu.
Suplemen tidak seharusnya dianggap sebagai pengganti gaya hidup sihat atau rawatan yang telah terbukti berkesan.
Akhir sekali, jangan menilai sesuatu suplemen hanya berdasarkan iklan, testimoni atau popularitinya. Nilailah berdasarkan bukti saintifik yang berkualiti.
Dato' Dr.Rushdan Noor
RUJUKAN
Bhatt DL, et al. Cardiovascular Risk Reduction with Icosapent Ethyl for Hypertriglyceridemia. New England Journal of Medicine. 2019.
Nicholls SJ, et al. Effect of High-Dose Omega-3 Fatty Acids vs Corn Oil on Major Cardiovascular Events (STRENGTH Trial). JAMA. 2020.
Manson JE, et al. Marine n−3 Fatty Acids and Prevention of Cardiovascular Disease (VITAL Trial). New England Journal of Medicine. 2019.
Oikawa S, et al. RESPECT-EPA Trial. Circulation. 2024.
American Heart Association. Fish and Omega-3 Fatty Acids. Scientific Statement.
European Society of Cardiology (ESC). Guidelines on Cardiovascular Disease Prevention.
National Institutes of Health (NIH). Office of Dietary Supplements. Omega-3 Fatty Acids Fact Sheet for Health Professionals.
No comments:
Post a Comment